In een publicatie van een Nederlandse overheidsinstelling zal je in 2023 niet snel een citaat of verwijzing naar Mussolini of Hitler aantreffen. In het boekje “Wetenswaardigheden voor de ingelanden van het waterschap”. Een publicatie van het waterschap “de gecombineerde Hoevensche Beemden”, uit 1934 trof ik beide namen wel aan.
Het voorwoord geschreven door de dijkgraaf P.J. Jansen vermeld dat “De Italianen eerstgenoemde appreciëren als zij zeggen: “Il Duce antepone l’interesse collettivo all’ínteresse singolo” (De duce stelt het groepsbelang boven het eigenbelang), en Hitler gelijk heeft, als hij zegt; “Gemeinnutz vor Eigennutz”. Voor ons waterschap’s menschen, kan dit het best vertaald worden door: Het belang, dat meerderen gemeen hebben gaat vóór het belang of nut van den enkeling”.
Met de ogen en kennis van de geschiedenis van nu is het buitengewoon moeilijk om opvattingen over of van Mussolini of Hitler, opgeschreven in 1934 over algemeen belang of eigenbelang op waarde te schatten. Kern is wel dat alles wat een overheid doet, in de ogen van il partigiano, het algemeen belang dient te dienen en niet het eigenbelang van bestuurders of (deel) belang van particulieren. Deze citaten waren uit 1934 toen Mussolini en Hitler ook de Nederlandse mediaberichten vulden. De geschiedenis heeft ons geleerd dat sommige bepleiters van het algemeen belang hun eigen agenda hadden. Een agenda die verre van dienstbaar bleek aan het algemeen belang. Dat kan helaas ook nu het geval zijn.
Het voorwoord opende met een citaat van een ver familielid. “Het inzicht, dat het welzijn van het geheel de opoffering van particuliere belangen kan vorderen, is nog geen gemeengoed”. Getekend, Mr. W.A.M. van der Kallen. Deze constatering van mijn verre familielid deel ik!
In de landelijke politiek (ons parlement) of in de Staten van de provincies en onze gemeenteraden was en is het helder dat het algemeen belang het uitgangspunt dient te zijn. Ook daar zien we de opkomst van partijen die een enkel of deelbelang zeggen te dienen.
Bij het waterschap is het algemeen belang niet voor iedereen, per definitie, het uitgangspunt. Waterschappen zijn opgericht en hebben zich honderden jaren ontwikkeld als belangenorganisaties. Het waren in den beginne veelal particulieren (vaak kapitaalbezitters uit de steden of kerkelijk organisaties) die met toestemming van de landheer ten eigenbate land aanwonnen. En was het adagium; belang, betaling, zeggenschap het uitgangspunt als het over de bestuurlijke samenstelling ging.
Ook in het bestuur van het ‘moderne’ waterschap zijn relicten van de ‘belangenorganisatie’ aanwezig. Vanwege het existentieel belang van de categorie ongebouwd en de categorie natuurterreinen bij de taken van het waterschap hebben deze twee belangen in ieder waterschap ieder nog twee zetels.
In het licht van de afgelopen waterschapsverkiezingen zijn bij die vier geborgde (zekere) zetels vraagtekens te zetten. Tot de laatste verkiezingen bestond ook de categorie bedrijven. In een verwijzing dat bedrijfsbelangen ook door een partij als de VVD behartigd zouden worden is die categorie de nek omgedraaid. Nu is met dezelfde argumentatie te stellen dat het belang van de boeren (de categorie ongebouwd) in afdoende mate is zeker gesteld door de aanwezigheid van de BBB in de besturen en het belang van natuurterreinen geborgd is middels de partij Water Natuurlijk. De tijd zal leren of partijen als PVV, PvdA, D66, Groen Links en Volt de pijlen zullen richten op de voor de landbouw geborde zetels. In de wetenschap dat dan ook de kans groot is dat de geborgde zetels van natuurterreinen het veld zullen moeten ruimen.
In de praktijk van nu zijn geborgde zetels te beschouwen als bonuszetels voor de BBB en Water Natuurlijk. Een analyse van de samenstelling van de Dagelijks Besturen en de totstandkoming daarvan bevestigd die ‘bonusstelling’. En zo wordt het voortbestaan van het waterschap als deels belangenorganisatie steeds onzekerder. Het stoere watervaste huis dat gebouwd en vroeger onderhouden werd door de ingelanden met een gedeeld belang, wordt steeds meer een politiek kaartenhuis.
Dan komt de vraag op wanneer dat ‘politieke kaartenhuis’ op initiatief van de VVD (die dat al eerder opheffing bepleitte) als uitvoeringsorganisatie wordt ondergebracht bij de provincie. Waar dan het waterbelang in kwaliteit en veiligheid een onderdeel wordt van een politieke afweging ten opzichte van vele andere onderwerpen. Is dat in het algemeen belang van een landje dat grotendeels onder de zeespiegel ligt?
il partigiano