HANNEKE WILLEMSTEIN


Hanneke Willemstein
Hanneke (1976) is sinds 2014 actief als gemeenteraadslid voor lokale partij GBSV in Alphen-Chaam de laatste jaren ook fractievoorzitter. Ze werkt als zelfstandig journalist en redacteur voor diverse opdrachtgevers. Hanneke heeft oog voor de mens achter het verhaal. Ook heeft ze warme belangstelling voor alles wat met kunst en cultuur te maken heeft en was ze onbezoldigd actief voor verschillende organisaties op dat gebied. Haar politieke motivatie is het (mee)bouwen aan een zelfbewuste samenleving.

Hanneke woont met haar man en vier kinderen in Chaam.

„Ik stel me verkiesbaar voor het waterschap omdat ik het belangrijk vind om beter voor onze kwetsbare omgeving te zorgen. Het waterschap klinkt vaak als een ver-van-mijn-bed-instantie, maar is voor onze huidige én toekomstige generaties ontzettend relevant. Het waterschap heeft o.a. als taken te zorgen voor droge voeten en voldoende schoon water. Daarnaast is natuurbeheer een belangrijk speerpunt. ‘Ons Water’ is niet gebonden aan een landelijke politieke partij of enig andere ideologische beweging. Transparantie en integriteit zijn voor ons de uitgangspunten van ons handelen. Wij willen er zijn voor burgers en bedrijven. Om onze doelen te bereiken is, naast intensievere samenwerking met bijvoorbeeld gemeenten, voor mij participatie erg belangrijk.

Met een van huis uit maatschappelijke betrokkenheid vind ik dat we samen verantwoordelijk zijn voor de wereld waarin we leven. Alleen commentaar leveren vanaf de zijlijn is dus te makkelijk; dan moet je er zelf ook iets aan doen. Mede hierdoor kwam ik in 2014 in de gemeenteraad van Alphen-Chaam voor de lokale partij GBSV Chaam. Raadslid ben ik nog steeds met veel energie en plezier. Vorig jaar ben ik benoemd tot voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Een hele interessante taak die ik enthousiast ben aangegaan. Wat ik belangrijk vind, is dat er vertrouwen is in de politiek, of beter gezegd: dat dit vertrouwen weer terug kan komen. Democratie werkt naar mijn idee het beste als volksvertegenwoordigers elkaar aanvullen. Ik wil binnen het waterschap op het gebied van burgerbetrokkenheid en -participatie graag meer invloed, zeggenschap en verantwoordelijkheid voor inwoners bij het omgaan met hun leefomgeving. Daarnaast zet ik me graag in voor een duurzame balans tussen mens en wereld, voor onze generatie én de generaties na ons.

Kortom, ga stemmen op 15 maart 2023, kies ‘Ons Water’ lijst 2 nummer 6: Hanneke Willemstein


Meer over mij weten?

LinkedIn:
https://www.linkedin.com/in/hanneke-willemstein-497a1912/

Facebook:
https://www.facebook.com/hanneke.willemstein/


KANDIDATEN 2023


kallen van der louis01. LOUIS VAN DER KALLEN, BERGEN OP ZOOM


02. JAN SLENDERS, RAAMSDONK


03. JOHN VRINDS, ROOSENDAAL


04. MR. BETTY GOOS, BREDA 

 

 


05. HANS KOCX, BREDA


06. HANNEKE WILLEMSTEIN, CHAAM


07. LINDA JORISSEN-OOMEN, WERNHOUT 


8. PETER VERSCHUREN, RAAMSDONK


9. HANS VAN BRENKELEN, ZEVENBERGSCHEN HOEK


ooms chris10. CHRIS OOMS, LEPELSTRAAT

 


11. JAN VAN GROOS, WAALWIJK


12. CORNE WELTEN, LAGE ZWALUWE


RAADSLEDEN 2014_201813. HENK VAN KOMEN, KAATSHEUVEL 


hermus piet14. PIET HERMUS, ZEVENBERGSCHEN HOEK 


15. SELIN KARAR, BERGEN OP ZOOM


16 PETRA GROENEWEGEN-DE MÖNNINK, ETTEN-LEUR


17. ADRIENNE VAN GORP-ADAM, RIEL


18. DOMIEN VAN DEN BERG, MADE


19. ELLY RIET – BARTELS, BERGEN OP ZOOM


borm wil20. WIL BORM, ETTEN-LEUR


IMG_711821. MARC AUGUSTIJN, HOOGERHEIDE


22. JOHN MATHIJSSEN, OSSENDRECHT


23. MONIQUE VAN OORSCHOT- GOOSSENS, BERGEN OP ZOOM


24. CEES VAN GILS, ETTEN-LEUR


25. JOHN VAN GORP, RIEL


26. ERIK VAN WERKHOVEN, HALSTEREN


juten piet27. PIET JUTEN, BERGEN OP ZOOM 

 


28. FARID EL-KHASSIM, BERGEN OP ZOOM


29. THEO DE JONG, BERGEN OP ZOOM


PETRA GROENEWEGEN-DE MÖNNINK


Petra Groenewegen-de Mönnink (07-11-1949),
Grauwe Polder 58,
4876NB Etten-Leur.


Opleiding:
commerciële economie (niet afgemaakt),
diverse managementtrainingen en leergangen voor bedrijf en politiek.


Werkervaring:
DGA Inter Baarslag Hardenberg BV,
Inter Baarslag Hardenberg BV.

Aard van het bedrijf:
internationaal en nationaal transport, op- en overslag.

Bedrijfsactiviteiten:
transport binnen Europa,
daarnaast op- en overslag van goederen.

Specialisme:
volumetransporten,
tevens adviesbureau voor transport en logistieke zaken.

Functies binnen het bedrijf:
financieel directeur (DGA) Inter Baarslag Hardenberg BV,
Directeur Inter Baarslag advies.

Duur 45 jaar:
1975 – heden,
locatie Hardenberg, Overijssel, Nederland,
transport en overslag en beheer onroerend goed.


Nevenfuncties:
Lokaal Brabant,
bestuurslid van 2020 tot heden.

Seniorenraad Etten-Leur,
lid van 2022 tot heden.

CCR Surplus,
voorzitter vanaf april 2022 tot heden.

Lid dagelijksbestuur:
oudheidkundekring JanutenHoute,
voorzitter commissie PR en Communicatie,
maart 2017 – dec 2019 (1 jaar en 9 maanden).

Raadslid VVD:
VVD Hardenberg,
2016 – 2018 (2 jaar),
locatie Hardenberg, Overijssel, Nederland.

Bestuurslid:
World Trade Center ( WTC ) Hengelo,
2009 – 2017 (8 jaar).

Bestuurslid algemeen adjunct:
Hospice Havezathe Hardenberg/Dalfsen,
2009 – 2016 (7 jaar).

Werd lid van de VVD fractie in 2006,
fractievoorzitter Liberaal Hardenberg:
Gemeente Hardenberg,
2007 – 2016 (9 jaar).

Als raadslid in de gemeente Hardenberg zet ik mij in voor meer transparantie voor burgers. Het moet duidelijk zijn wat wij als gemeente doen en waarom wij bepaalde keuzes maken. Ik ben er voor de burgers en via de website www.liberaalhardenberg.nl kunt u op de voet volgen waar wij mee bezig zijn en zelf onderwerpen aandragen.

Lid Raad van Toezicht:
Alfa-college,
2003 – 2012 (9 jaar).

Lid van de Raad van Toezicht. Koersbepalen, onderwijs op MBO niveau op kwaliteit toetsen en de aansluiting van de opleiding op de praktijk te verbeteren.

 

Talkshowhost:
RTV Hardenberg,
2005 – 2012 (7 jaar).

Programmamaker, samensteller, interviewer. 
Mijn doel bij het interviewen is om net dát stukje extra te laten zien van iemand. Wat beweegt iemand, wat schuilt er achter de keuzes in iemands leven en welke dromen zijn er?

Lid van raad van Toezicht:
SUTC – Stichting Uniforme Transport Code,
2003 – 2012 (9 jaar).

 

Voorzitter:
Overijssels Platform Verkeer en Vervoer,
1997 – 2011 (14 jaar).

Het OPVV behartigt de belangen van werkgeversorganisaties op het gebied van infrastructuur in Overijssel. Dit in samenwerking met de provinciale en gemeentelijke overheden.

Bestuurslid:
SOOB,
2000 – 2011 (11 jaar).

Stichting Opleiding en Ontwikkeling Beroepsgoederenvervoer zet zich in voor gedegen opleidingen en houdt zich bezig met relevante ontwikkelingen in de transportsector.

Lid van raad van bestuur:
sVa / Stichting Vervoeradres,
2003 – 2011 (8 jaar).

Namens TLN lid van de raad van Commissarissen:
BVA Beurtvaartadres,
2003 – 2011 (8 jaar).

 

AB en DB lid:
Transport en Logistiek Nederland,
1996 –  2007 (11 jaar).

Als transportondernemer DE plek om mee te denken over de koers van de organisatie en het transportbeleid (nationaal en internationaal) mede te bepalen.
Zowel als Algemeen Bestuurslid als Dagelijks Bestuurslid heb ik met veel plezier de belangen behartigd van de sector.

Vicevoorzitter:
Kamer van Koophandel Zwolle,
1999 – 2006 (7 jaar),
locatie Zwolle, Overijssel, Nederland.

Vicevoorzitter:
ETT,
2000 – 2005 (5 jaar),
locatie Enschede, Overijssel, Nederland.

Vicevoorzitter en voorzitter:
IKH Industriële Kring Hardenberg,
2000 – 2004 (4 jaar).

AB lid:
VNO-NCW,
1995 – 2000 (5 jaar).

Als voorzitter van de Unie voor Vrouwelijke Ondernemers maakte ik deel uit van het Algemeen Bestuur van VNO-NCW.
Een hele interessante periode waarbij ik veel ervaring heb opgedaan met de vele onderwerpen die op ondernemersgebied spelen. Daarnaast leverde het een groot, divers netwerk op.

 


Eigenaar:
Inter Baarslag PR en Communicatie,
mei 2003 – mei 2012 (9 jaar).


Bestuursfuncties in Periode 1990 tot 2000:

NCOV Algemeen bestuur,
algemeen bestuurslid.

UVON Unie voor vrouwelijke ondernemers Nederland,
voorzitter.

FCEM Wereld Organisatie voor Vrouwelijke Ondernemers,
algemeen bestuurslid.     

Vechtdal College (brede middelbare scholengemeenschap),
algemeen bestuur en dagelijks bestuur.

Arachne (Vrouwenadviesbureau overheid),
algemeen bestuurslid.

WVM (VNO-NCW Overijssel),
algemeen bestuurslid.

IWA (Instituut werkeloosheids- en achterstandsvraagstuk),
algemeen bestuurslid.

SER Euregio,
algemeen bestuurslid.

VVD Kamercentrale Overijssel,
dagelijks bestuurslid  (vorming en scholing).

TLN Regio Midden,
algemeen bestuurslid.


 

PETER VERSCHUREN

 


Als broccoliteler en aspergeteler zie ik dat water een steeds belangrijker issue aan het worden is. Jaarlijks hebben we in de bedrijfsvoering te maken met schade door extreme wateroverlast en/of droogte. Deze problematiek vraagt om een hernieuwde visie op de inrichting van het watersysteem.

Sinds de verkiezingen in 2022 ben ik gemeenteraadslid voor de progressieve partij Morgen! in de gemeente Geertruidenberg. Water staat daar in toenemende mate hoger op de agenda omwille van klimaatadaptatie. Wat mij betreft nog niet hoog genoeg. Ik zie veel overlap en synergievoordelen met het waterschap vanuit beide posities.

Bij het waterschap Brabantse Delta wil ik mij naast de bovengenoemde waterkwantiteit en veiligheid problematiek specifiek inzetten voor het aanpakken van medicijn residu in oppervlaktewater, het aanpakken van blauwalg en de waterkwaliteit in het algemeen. Voor het op peil houden van de biodiversiteit is water van levensbelang. Dit geldt evenzeer voor ons als mens.

Karakterisering:

Ik ben sinds 1995 gildebroeder bij het schuttersgilde Sint Bavo in Raamsdonk. Ik heb daar 17 jaar in diverse functies in de Overheid (bestuur) gezeten. Als deken, deken-schrijver, deken rentmeester en hoofdman. Momenteel ben ik nog penningmeester in het kringbestuur van de overkoepelende kring Baronie en Markiezaat. Sinds 2013 ben ik lid van Rotaryclub Geertruidenberg waar ik ook verschillende bestuursfuncties heb bekleed waaronder secretaris, voorzitter en penningmeester. Voor beide verenigingen gelden de kernbegrippen broederschap en dienstbaarheid (bij Rotary fellowship en service genaamd). Het is vanuit die dienstbaarheid gedachte dat ik mij wil inzetten voor de maatschappij. Dit heb ik in de praktijk gebracht door een veelheid aan bestuursfuncties en vrijwilligerswerk voor onder andere KPJ, BAJK, ZLTO, Toeristisch platform en comité dodenherdenking. Ik zoek altijd naar verbinding want we moeten het toch samen doen.


 

ER IS GENOEG ZOET WATER VOOR ZEELAND


| 05-09-2022 |

 

Het meeste zoete water passeert Nederland immers nog ongebruikt.

Zeeland snakt naar zoet water. Wat is er fout gegaan? Het oorspronkelijke Deltaplan voorzag de gevolgen van verzilting en zeespiegelstijging waar we nu tegen aan lopen.

Een zoet Zeeuws Meer werd ontworpen en zou bestaan uit de Grevelingen en de Oosterschelde. Het is helaas niet uitgevoerd, omdat de Haagse politiek zwichtte voor het maatschappelijk verzet en daarbij het doel zoetwatervoorziening grotendeels los liet.

Zo maakte de angst voor verandering alles zout. Zeeland is zouter dan ooit en de verzilting van het grondwater heeft het kritieke punt bereikt. Deze provincie wordt het zwaarst getroffen bij droogte.

Door klimaatverandering en zeespiegelstijging zal de verzilting versneld toenemen.

Als Zeeland nu niets doet, nemen waterveiligheid en leefbaarheid schrikbarend af.

De alarmbellen rinkelen en iedereen voelt de noodzaak tot handelen. Wordt het niet de hoogste tijd om de indertijd terzijde geschoven plannen opnieuw te overwegen?

De protesten van de opkomende milieubeweging die streefde naar behoud en van de vissers en schelpdierkwekers die vreesden voor hun boterham, maakten zo’n indruk dat tegen de wens van Rijkswaterstaat Den Haag indertijd overstag ging. Met de beste bedoelingen werd gekozen voor zout, maar met de kennis van nu zou men dit nooit besluiten.

Realiseren we wel dat het meeste zoete water ongebruikt via een open Nieuwe Waterweg in zee wordt geloosd? Bij hoge afvoeren spuien de Haringvlietsluizen de overvloed in zee. Wanneer we een deel van dat spuiwater gebruiken kunnen de Zeeuwse wateren verzoeten.

De waterschappen verkondigen al jaren dat we af moeten van een systeem dat alleen water afvoert en dat we dienen te kiezen voor een systeem dat ook water vasthoudt. Afname van zowel de natuurwaarden van de Zeeuwse zoute wateren als van de leefbaarheid van Zeeland maken duidelijk dat indertijd de keuze voor zout misschien niet zo verstandig was. Door dit beleid wordt de zoetwatervoorziening van Zeeland steeds problematischer, vooral voor natuur en landbouw. Warme en droge zomers zijn eerder regel dan uitzondering. Ingrijpende en betaalbare maatregelen zijn nodig voor een klimaatbestendig Zeeland.

Voor de provincie Zeeland, die ernaar streeft de eerste klimaatbestendige regio te worden, is het belangrijk het op zout gerichte waterbeleid aan een heroverweging te onderwerpen. De maatregelen die het Zeeuws Deltaplan Zoet Water voorstelt zijn van een te lokale aard en vragen hoge investeringen. Het zou goed zijn de uitgangspunten en effectiviteit van de voorgestelde maatregelen nog eens tegen het licht te houden.

In de zeventiger jaren werd bij de Deltadienst de verzoeting van zowel de Grevelingen als de Oosterschelde volledig voorbereid. De zoute wateren kunnen in enkele maanden worden verzoet (zie illustratie). De zwaardere zoute onderlaag wordt eenvoudig bij eb naar zee geheveld in perioden dat er voldoende rivierwater beschikbaar is. Zo verdringt het zoete water het zout zonder dat er sprake is van menging.

Er is door het jaar heen meer dan voldoende zoet water beschikbaar om de Zeeuwse wateren te verzoeten. Andersom, in droge tijden met weinig rivieraanvoer, is de zoetwatervoorraad te liften door tijdelijk zout water aan de bodem binnen te laten.

Zo krijgen we een ruime zuidwestelijke zoetwatervoorraad die we op een flexibele wijze het hele jaar door op peil kunnen houden. Voor mens en natuur is het de meest vriendelijke methode met zeer veel voordelen. Bovendien is deze methode geheel CO2-neutraal.

Ze behoeft geen extra energie, omdat ze werkt met het getij. Een voorbeeld van samenwerken met de natuur. Voor de toekomstige waterveiligheid is het van belang dat ‘het zoete Zeeuwse Meer’ als noodberging voor hoge rivierafvoeren kan fungeren.

Meer over dit alles is te vinden in de artikelen, rapporten en berekeningen op de website www.adviesgroepbormenhuijgens.nl onder de rubriek Zuidwestelijke Delta.

Al beschouwen veel Zeeuwen de aanwezigheid van zoute wateren als een voldongen feit, als de wateren niet zoet worden, wordt Zeeland onleefbaar. Verzoeting geeft waterkwaliteitsverbetering en meer biodiversiteit. Het geeft een antwoord op langere perioden van droogte die we kunnen verwachten. Een robuuste oplossing, natuurvriendelijk, relatief goedkoop en klimaatbestendig.

We gaan in Nederland gezamenlijk de transitie aan naar een klimaatbestendige en circulaire economie. De overheid moet daaraan sturing geven en tevens het algemene belang beschermen. Geen bestuurlijk onvermogen, maar durf, visie en initiatief. Alle sectoren waaronder  landbouw, natuur, recreatie, visserij, logistiek, wonen en industrie zullen moeten inspelen op de veranderingen die komen. Zo kunnen visserij en schelpdierkweek hun werkwijze aanpassen of hun bakens zeewaarts verzetten.

We benadrukken dan ook met klem om de verzoeting van het Grevelingenmeer zo spoedig mogelijk ter hand te nemen. We staan wat betreft Zeeland immers met de rug tegen de muur. Er is genoeg zoet water voor Zeeland. Gebruik het! Sluit de kust en verzoet!

Wil Borm

 

Adviesgroep Borm & Huijgens – integraal waterbeheer


DE HEMELWATERVERORDENING


| 30-08-2022 |

 

De hemelwaterverordening is bij gemeenten in opmars.  De openbare ruimte regen- en klimaatbestendiger te maken is een stap in de goede richting, maar er is meer nodig omdat een groot deel van de bebouwde omgeving privaat terrein is en veel burgers er (nog) niet aan toe komen hun eigendommen aan te passen. Steeds meer gemeenten slaan dan ook de weg in naar regelgeving.

Ik schreef in 2017 al eens over “Tegeltax”.  Een andere weg is met een hemelwaterverordening de grond/pandeigenaren dwingen bij nieuwbouw of een ingrijpende verbouwing een regenwateropvang, op eigen terrein, te realiseren. Veelal 60 liter per vierkante meter bebouwd/bestraat oppervlak. Een andere route kan het bestemmingsplan zijn om daaromtrent regels op te nemen.

Den Bosch is een voorloper als het gaat om regelgeving in relatie het klimaatbestendiger maken van de bebouwde omgeving. De hemelwaterverordening is er sinds 2017 en is recent uitgebreid met een groennorm in de verordening Bomen, Water en Groen. Alleen stimuleren leidde niet tot het gewenste resultaat.

Tot nu toe is de praktijk vooral praten met woningcorporaties, projectontwikkelaars en architecten. Het gaat om bewustwording. Dwang en handhaving kunnen in een latere fase aanbod komen. Als burgers na het betrekken van hun nieuwbouwwoning alsnog bijvoorbeeld hun tuin dicht tegelen.  

De gemeentelijke zorgplicht is in 2008 in de wet opgenomen. Ook de eigen verantwoordelijkheid van de burger is in de Waterwet vastgelegd. Nu is het zaak de volgende stappen te nemen. Technisch is het goed mogelijk de regenwateropslag te voorzien van warmtewisselaars zodat die voorziening ook een rol kan gaan spelen in de komende energietransitie!


DE AKTE VAN MANNHEIM


| 30-08-2022 |

 

In juni van dit jaar schreef ik het artikel “de komende transportcatastrofe”.  Ik beseft toen niet dat deze transportcatastrofe al deze zomer zou optreden. En dat al in augustus, terwijl traditioneel september de maand is van de laagste waterstanden en laagste rivierafvoeren.

Dat artikel sloot ik af met de stelling: “Het wordt tijd dat er echt over de mogelijke gevolgen van de ‘droogte’ op het transport over water wordt nagedacht. Waarbij kanalisering van de Rijn en de mogelijkheid van afsluiten van de Nieuwe Waterweg middels sluizen bij de scenario’s betrokken zouden moeten worden”. In de NRC van 16 augustus stond een artikel met de kop; “We verdelen de laatste druppels terwijl in de Rotterdamse haven heel veel water doorgespoeld wordt”” van de hand van Arjen Schreuder. Dat in ging op de mogelijkheid van sluizen in de Nieuwe Waterweg. Hopelijk een begin van een echte discussie!

Nu, kijkend naar de buitengewoon ernstige problemen die de scheepvaart ondervindt, is het zaak ook over het andere element van de stelling ‘kanalisering van de Rijn’ eens goed na te gaan denken.

De basis voor dit nadenken zou de “Akte van Mannheim” dienen te zijn. Waar het Koninkrijk der Nederlanden één van de verdragpartners is. De Akte van Mannheim legt o.a. het beginsel van het behoud, het onderhoud en de verbetering van de Rijn als vaarweg vast.

In het Congres van Wenen (1815) werd de basis gelegd voor de vrije scheepvaart op de Europese Rivieren. In augustus 1816 startte de Centrale Commissie en kwam in maart 1831 met het Rijnvaartverdrag Acte van Mainz wat in oktober 1868 resulteerde in de Acte van Mannheim. Waarvan één van de uitgangspunten was: de verplichting voor de staten de rivier te verbeteren en te onderhouden.

Het wordt tijd dat met het verbeteren ten behoeve van de scheepvaart anno 2022 middels kanalisering een begin wordt gemaakt met het nadenken over de mogelijkheden in het laagland deel van het stroomgebied van de Rijn (o.a. IJssel en Waal)!


HET GRONDWATERECOSYSTEEM


| 30-08-2022 |

 

Sinds 2006 is er een Europese Grondwaterrichtlijn 2006/118/EG. Feitelijk is het de dochterrichtlijn van de Kaderrichtlijn Water.

Het Europese Parlement stelde bij de behandeling van de Grondwaterrichtlijn 2006/118/EG dat het grondwater als onafhankelijk ecosysteem op zichzelf het beschermen waard is. Dit punt is gedeeltelijk door de Europese Commissie overgenomen zodat de eerste overweging van de Grondwaterrichtlijn nu het volgende stelt: “Grondwater is een waardevolle natuurlijke hulpbron die als zodanig voor achteruitgang en voor chemische verontreiniging moet worden behoed.” (EC, 2006b). De Kaderrichtlijn Water maakt een duidelijk verschil tussen een goede oppervlaktewatertoestand waarbij de ecologische en de chemische toestand goed zijn en een goede grondwatertoestand waarbij de kwantitatieve en de chemische toestand goed zijn (zie artikel 2 definitie 18 en 20).

Het grondwaterecosysteem is dus geen expliciet beschermdoel volgens de Kaderrichtlijn Water of de Dochterrichtlijn Grondwater. Dit in tegenstelling tot het oppervlaktewaterecosysteem dat wel op zichzelf een beschermdoel is volgens de Kaderrichtlijn Water. De Dochterrichtlijn Grondwater stelt echter wel in overweging 20: “Er dient onderzoek te worden verricht teneinde betere criteria te kunnen vaststellen voor de verzekering van de kwaliteit en de bescherming van het ecosysteem van het grondwater. Waar nodig dienen de bevindingen van dit onderzoek bij de omzetting of herziening van deze richtlijn te worden verdisconteerd. Dergelijk onderzoek, alsook de verspreiding van wetenschap, ervaring en onderzoeksbevindingen, dient te worden aangemoedigd en gefinancierd.”

In 2007 is er door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een rapportage verschenen met de titel: “Ecologische risicobeoordeling van grondwater” van de hand van Patrick van Beelen. Inhoudende een analyse van de hydrologie en de chemie van de Nederlandse grondwatersystemen. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/711701055.pdf

In die rapportage is het volgende citaat te vinden:

In het grondwater heerst absolute duisternis waardoor er geen planten, algen of cyanobacteriën kunnen groeien. De afwezigheid van fotosynthese beperkt de energie invoer in het grondwaterecosysteem. In diep oppervlaktewater vindt ook geen fotosynthese plaats maar daar is nog sprake van bezinking van organische deeltjes die als voedselbron kunnen dienen. De bodem filtreert het grootste deel van de organische deeltjes weg waardoor deze voedselbron in het grondwater ook is afgesneden. Het grondwater wordt daarom meestal gekenmerkt als voedselarm milieu. De gelijkmatige temperatuur van 10°C in het Nederlandse grondwater en de overvloedige aanwezigheid van water maken het grondwater in principe uitstekend geschikt voor de groei van bacteriën. Schimmels en gisten komen in het grondwater veel minder vaak voor (Hirsch and Rades-rohkohl, 1982). Onder voedselarme omstandigheden zijn bacteriën namelijk in het voordeel doordat ze kleiner zijn. Kleinere organismen hebben een hogere oppervlakte inhoud verhouding. Door de relatief grotere oppervlakte kunnen kleinere organismen efficiënter en sneller stoffen uit het grondwater opnemen en daardoor kunnen zij met lagere voedsel concentraties toe (Poindexter, 1981).”

Een ander, in mijn ogen, memorabel citaat is: “Vermoedelijk kan de bescherming van bacteriën in de diepere ondergrond niet op een grote publieke belangstelling rekenen. Het verdient echter wel aanbeveling om rekening te houden met de activiteit van bacteriën in de diepere ondergrond wanneer er afvalstoffen of koolzuur in dat milieu wordt ingebracht. Het is niet altijd uit te sluiten dat er op de langere termijn toch risico’s kunnen optreden.

Koolzuurgas eters!

In het diepere grondwater, enkele tientallen meters onder het bovenste grondwater, vindt geen aanvoer van voedingsstoffen uit de bovengrond meer plaats. Toch komen daar bacteriën voor. Deze leven van het nog aanwezige organische materiaal in de ondergrond en van opborrelende gassen zoals waterstofgas, methaan en koolzuurgas die in het binnenste van de aarde geproduceerd worden. Deze bacteriën worden lithotrofe bacteriën genoemd (letterlijk rots etende). Onder zuurstofloze (anaerobe) omstandigheden kunnen deze bacteriën letterlijk gaten in de rots eten en een groot deel van de porositeit van petroleumreservoirs wordt vermoedelijk veroorzaakt door deze bacteriën (Chapelle, 2000). De lithotrofe bacteriën zijn vaak specialistische langzaam groeiende bacteriën die sterk aangepast zijn aan de lokale omstandigheden en die een specifieke geochemische omzetting katalyseren. Barofiele en thermofiele bacteriën in de diepe ondergrond (enkele kilometers onder het aardoppervlak) zijn speciaal aangepast aan de hoge druk en temperatuur die daar heersen (Rossi et al., 2003).” Aldus het RIVM rapport.

Het is bevreemdend dat er in het huidige tijdsgewricht geen aandacht is voor het feit dat er leven is in de bodem die broeikasgassen eten en dat dit leven niet of nauwelijks bestudeert wordt noch beschermd!!  

Ecologische effecten van vervuiling in het grondwater

Het bodemleven bestaat voornamelijk uit stygofauna. “De naam stygofauna verwijst naar dieren (fauna) uit de mythologische ondergrondse rivier de Styx. Alle dieren die in het grondwater voorkomen worden gerekend tot de stygofauna. Dit zijn zowel de toevallige gasten als de permanente bewoners van het grondwatermilieu. Stygobionten zijn grondwaterdiertjes die speciaal aangepast zijn aan het ondergrondse milieu. Deze dieren hebben meestal geen pigment, sterk gereduceerde of zelfs helemaal geen ogen en goed ontwikkelde tastorganen (Griffioen et al., 2003). De groei van deze dieren is meestal langzaam omdat ze in een voedselarm milieu leven. Ze voeden zich meestal door te grazen op de dunne laagjes bacteriën op grind en zandkorrels (Hancock et al., 2005). Nederland heeft relatief veel fijne sedimenten met geringe poriegrootte waardoor er letterlijk niet veel ruimte is voor de stygofauna. Hier komen dus vooral kleine grondwaterdiertjes voor (<10 mm). In de gebieden die tijdens de laatste ijstijd bedekt waren met ijskappen (zoals het noorden van Nederland) komt ook nog eens veel minder stygofauna voor omdat deze diertjes slechts zeer langzaam nieuwe gebieden kunnen koloniseren (Jos Notenboom, 1991). De biodiversiteit van de Nederlandse stygobionten is daarom klein vergeleken met die van bijvoorbeeld Slovenië of Kroatië (Griffioen et al., 2003). Er is slechts beperkte informatie over het voorkomen van stygofauna in het Nederlandse grondwater (Jos Notenboom et al., 1990).”

Figuur: Enige grondwaterdiertjes. In de richting van de klok van boven naar beneden: Antrobathynella stammeri (Syncarida), Niphargus kochianus (Amphipoda), Onchulus nolli (Nematoda), Troglochaetus beranecki (Polychaeta), Chappuisius inopinus (Copepoda) en Soldanellonyx monardi (Acari). Carl von Ossietzky University, Oldenburg, Duitsland.

Al in 1983 deed het Instituut voor Taxonomische Zoölogie bij monde van J. Notenboom & R. Leys een oproep tot ONDERZOEK VAN GRONDWATERFAUNA! “De kennis over de grondwaterfauna in Nederland is erg gering. We weten dat verschillende soorten grondwaterbewonende Amphipoda (Niphargus soorten) en Isopeda (Proasellus soorten) op verschillende plaatsen in Zuid- Limburg voorkomen. Veel minder weten we over de verspreiding van deze dieren buiten Zuid-Limburg. Over de aanwezigheid in het Nederlandse grondwater van andere groepen organismen, zoals Copepoda, Ostracoda, Turbellaria en Gastropoda is nog veel minder bekend. Het zou zeker wenselijk zijn over deze verborgen fauna meer te weten te komen Voor zuurstofrijke grofzandige grondwaterlichamen kan het voorkomen van grondwaterdieren gebruikt worden als eindpunt voor de ecologische risicobeoordeling van verontreinigd grondwater”.

Het RIVM rapport uit 2007 doet een aanbeveling voor verder onderzoek: “De Dochterrichtlijn Grondwater stelt dat er onderzoek naar de kwetsbaarheid van het grondwaterecosysteem noodzakelijk is. Nader onderzoek naar het voorkomen van grondwaterdieren en hun gevoeligheid voor verontreinigingen lijkt ons dan ook gewenst. In Europees verband wordt al onderzoek naar grondwaterecologie gedaan en het lijkt ons dan ook wenselijk om hierbij aan te sluiten.”

Zeker de wetenschap dat lithotrofe bacteriën een rol spelen bij de afgifte van broeikasgassen uit de bodem moet een stimulans zijn het onderzoek naar het bodemleven op te pakken.


WAT WORDT DE TOEKOMST VOOR DE HEDWIGE-PROSPERPOLDER?


| 27-07-2022 |

 

Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer kiest duidelijk voor uitstel van het  doorsteken van de zeedijk langs de Schelde om zo de Hedwige-Prosper voorlopig niet onder water te zetten. Dit minstens totdat nader onderzoek heeft uitgewezen wat de gevolgen van de geconstateerde PFAS-concentraties in de Westerschelde zijn. 

Toch heeft de Minister voor Natuur en Stikstof, Christianne van der Wal, ineens besloten dat de dijk nu al doorgestoken kan worden. Erg vreemd, temeer daar er geen enkele haast is geboden met ontpolderen. 

Meer of minder vervuild?
De zeedijk  is volgens de minister al zo ver afgegraven dat er in het komende stormseizoen water de Hedwigepolder in kan stromen. Dus wat maakt het uit dat we op de uitslag van een nader onderzoek gaan wachten, zal de minister hebben gedacht. Maar stoppen met afgraven heeft wel degelijk zin.  Zij vergeet hierbij dat bij dagelijkse overstromingen de polder een continue slibvang wordt als de dijk helemaal is doorgestoken. De milieuschade is op basis van de huidige situatie echter beduidend minder omdat in het stormseizoen overstroming van de deels afgegraven dijk hoogstens eens of enkele malen gebeurt. Met de op 14 juni  goedgekeurde nieuwe ringdijk om de Hedwige kan dat geen bezwaar zijn. 

De vruchtbare kleigrond is al afgegraven en naar Vlaanderen vervoerd. Dat maakt aannemelijk dat de Hedwige-Prosper een natuur- en recreatiegebied wordt en daarbij is een gezond milieu van groot belang.

 

Ook bij  de natuurbescherming zullen de bordjes worden verhangen
Klimaatverandering en zeespiegelstijging zijn  game-changers, maar de mens heeft blijkbaar moeite om mee te bewegen. We gaan gezamenlijk de transitie aan naar een klimaatbestendige en circulaire economie. Daar is bestuurlijke durf, visie en initiatief voor nodig. Alle sectoren zoals landbouw, natuur, recreatie, visserij, logistiek , wonen en industrie  zullen zich hieraan moeten aanpassen en  tevens kansen benutten die zich voordoen.

Er zijn geen heilige huisjes, ook claims vanuit de natuurbescherming zullen sneuvelen. 

De overdaad aan ‘beschermende’ regelgeving werkt stagnatie, irritatie en bureaucratie in de hand. Meebewegen met de veranderingen voor klimaatbestendigheid betekent onder meer voor de natuurbeweging het deels herzien van vele in het verleden bevochten verworvenheden, zoals de natuurwetgeving, statussen en instandhoudingsdoelen, om ruimte te geven aan een natuur- en milieubeleid dat open staat voor transformatie en herbestemming” (citaat uit rapport ‘Naar een tweede kustlijn’, 2021).

De lijst van overbodige natuurprojecten en –regelgeving groeit. Dat moet anders. 

Bij de natuurinstanties zit de urgentie voor ontpolderen van de Hedwige-Prosper niet zozeer in de vermeende achteruitgang van het geulenstelsel in de Westerschelde, maar eerder in de vrees dat de realisatie van hun voortslepende project in het gedrang komt door een gedegen onderzoek naar PFAS. Het verzoek van oud-eigenaar De Cloedt om de ontpoldering van tafel te krijgen is door de Raad van State niet gehonoreerd. Een mogelijke herzieningsrechtzaak volgt pas over enkele maanden. Dan gaat de hoogste bestuursrechter dieper in op de PFAS-problematiek. Gezien de geconstateerde haast bij de afgraving van de zeedijk is het dan waarschijnlijk te laat en de opening een voldongen feit. Daarmee speelt de overheid met vuur en zoekt ze de grenzen van het toelaatbare op. Stoppen is het beste. Voor de Hedwige-Prosper valt namelijk in principe nu nog altijd te kiezen tussen zout of zoet, omdijkt of open en met of zonder getijde.

Toekomstperspectief
In onze publicatie van 23 mei  ‘Ontpoldering Hedwige uitgesteld’ in het vakblad H2O geven we aan dat het openen van de dijk een aanzuigende werking heeft op de zee, de waterveiligheid vermindert en de verzilting vergroot. Het moet mogelijk zijn om een genomen besluit tot ontpoldering op basis van feiten en voortschrijdend inzicht terug te draaien. 

Binnen het Kennisprogramma Zeespiegelstijging worden momenteel de  langetermijnvisies ‘gesloten’ en ‘zeewaarts’ als kansrijk gezien. Daarbij is sprake van een zoete Westerschelde.  In dat geval krijgen alle ontpolderingen een andere bestemming. Eind 2023 komt het kennisprogramma met een tussenbalans die meer duidelijkheid zal geven over de toekomstige koers voor een klimaatbestendig beleid. Met tussentijdse verstoring, verzilting en vervuiling schieten we nu weinig op. Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald. 

Het is verstandiger om voor natuur en mens zowel dit tijdstip als de PFAS-onderzoeken af te wachten om vervolgens de definitieve inrichting voor de Hedwige-Prosper verantwoord te kunnen bepalen.

 

Wil Borm

 

Adviesgroep Borm & Huijgens – integraal waterbeheer


ZOETWATER


| 30-06-2022 |

 

De natuur, de landbouw, de industrie en de drinkwatervoorziening hebben allemaal grote belangen bij de beschikbaarheid van voldoende zoetwater van een hoge kwaliteit.

Voor het ondiepe grondwater is het waterschap het bevoegd gezag. Voor het diepe(re) grondwater is de provincie het bevoegd gezag. In werkelijkheid is het onderscheid discutabel. Oppervlaktewater en het ondiepere en diepere grondwater staan in nauw verband met elkaar en zouden beschouwd moeten worden in hun samenhang. Waarbij de waterkwaliteit, de hydrologie en de watergebonden ecologie samenhangen. Het één kan naar het inzicht van Lokaal Brabant niet los gezien worden van het ander.

De Kaderrichtlijnwater (KRW) stelt tal van eisen aan de kwaliteit van het oppervlaktewater en aan de beschikbaarheid van voldoende grondwater en de kwaliteit daarvan. De droge zomers van 2018, 2019 en 2020 laten zien hoe groot de afhankelijkheid van voldoende grondwater is van alle gebruikers. De KRW bevat een resultaatverplichting als het gaat over de droogtebestrijding bij natte natuurparels. Over de kwaliteit van het daarbij te gebruiken grondwater is nauwelijks informatie beschikbaar.

Hoewel de ecologische kwaliteit van grondwater geen onderdeel is van de KRW is die ecologische kwaliteit wel belangrijk voor de effecten van dat grondwater op de ontvangende (natte)natuur.

Lokaal Brabant onderkent het groeiende belang, kwantiteit en kwaliteit, van grondwater voor alle gebruikers. Maar ook in grondwater zit, tot op grote diepte, leven, het heeft ecologische waarden. Onze bodem bevat tot grote diepten ecologische waarden waarmee rekening gehouden zouden kunnen worden en die van invloed kunnen zijn op het gebruik van grondwater en uiteindelijk ook de gezondheid van mensen, dieren en planten.

Het ministerie van I&W heeft in 2021 een Studiegroep Grondwater ingesteld. Vooruitlopend op noodzakelijke beleidsvorming zou, naar het inzicht van Lokaal Brabant meer kennis moeten worden vergaard op het terrein van de kwaliteit, ecologie en kwantiteit van grondwater zodat wanneer het belang van het grondwater toeneemt, we als overheden fouten met een belangrijk goed als grondwater weten te voorkomen en anderzijds optimaal gebruik kunnen maken van onze rijkdom aan (goed) grondwater. Kortom voor een goed rentmeesterschap is meer kennis nodig.

Lokaal Brabant pleit ervoor om in de komende  provinciale- en waterschapsbestuursperiode samen met de inliggende waterschappen een inventariserend onderzoek uit te voeren naar het grondwaterecosysteem in Noord-Brabant waarbij kwantiteit, chemische kwaliteit en ecologie nader onderzocht worden.                    

 

 

Louis van der Kallen.