Deze zomer ‘viert’ het Verenigd Koninkrijk de 30ste verjaardag van de 1989 Water Act welke het ‘water’ privatiseerde in Engeland and Wales. De ijzeren dame Margaret Thatcher verkocht de waterbedrijven en verlaagde met de opbrengst de belastingen. Daar betalen de Britten nu de prijs voor. Slecht onderhoud en te weinig investeringen in de waterinfrastructuur leiden tot te korten en tot verontreinigde rivieren door de overstorten. De roep om een onderzoek en nationalisatie klinkt steeds luider.
Ook Nederland kende een soort van privatisering van een soort van watertaak. Het baljuwschap van Schieland. Dat baljuwschap vervulde wel iets meer dan de taken van een hedendaags waterschap. De baljuw van Schieland was ook verantwoordelijk voor het onderhoud van de dijken.
Vanwege geldgebrek ging graaf Willem IV (1337-1345) ertoe over het ambt van baljuw, dat voordien bezoldigd was en niet erfelijk, te verpachten. Kosten werden daarmee opbrengsten. Maar net als bij een privatisering als bij de 1989 Water Act verloor de graaf zijn beleid bepalende bevoegdheden.
De baljuw kon daardoor zijn beleid naar eigen inzicht voeren en niet meer ontslagen worden. Om de pachtsom terug te verdienen eisten de baljuws soms onverantwoord hoge boetes/bijdragen en maakten het leven van zijn ingelanden zuur.
Dit was uiteindelijk voor hertog Albrecht van Beieren in 1368 aanleiding een onderzoek in te stellen naar het gedrag van deze ambtenaren. Onder andere naar de baljuw van Delftland en Schieland, Dirk van Zwieten, die er toen van verdacht werd ook smeergeld aan te nemen.
De rekeningen van de grafelijkheid van Holland boden die kennis en werden onderzocht door de Grafelijkheidsrekenkamer. De pachten waren soms substantieel. Zo verpachte Philips de Schone in 1505 de ambten van baljuw-dijkgraaf en landgifter van Delfland aan Delft voor 600 pond per jaar. Het bedrag moest door de schout van Delft en de baljuw van Delfland worden voldaan als rente op de schuld aan de landheer.
Het VK wacht nu ook de erkenning dat privatisering van overheidstaken verkeerd kan uitpakken. Gelukkig zijn onze waterschappen nog overheden en doen zij veelal de taken zelf. Laten we dat koesteren. En de tarieven en de opbouw daarvan zo transparant mogelijk houden. Ook de kostentoedeling vergt een openstructuur en opbouw die uitlegbaar moet zijn aan de ingelanden.
De aangekondigde tariefsverhoging met gemiddeld 35 % bij het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV), waar onder andere Amsterdam en Hilversum deel van uitmaken, vraagt uitleg en een verklaring. Wat opvalt is dat dit waterschap in het bedrijf waternet zit met de gemeente Amsterdam. Dit bedrijf heeft een hybride structuur met naar het schijnt nogal wat achterstallig onderhoud.
il partigiano