Auteur: Kevin

De discussie of een polder of waterschap een openbaar/overheidslichaam was bleef actueel en werd keer op keer uit een ‘vergeten’ of ‘gesloten’ lade opgedoken.

Als voorbeeld een lid van het Comité Revolutionair in 1796 zo is te lezen in een resolutie van 22 juli 1796 (inventaris nummer 11. Te vinden in het Gemeente Archief Kampen dossier Archief van de Gecommitteerden van steden en vroeden van Mastenbroek): ‘Mastenbroek is een polder onder privaat bestuur, waar de provincie wel is waar inspraak kon verkrijgen mits de ingelanden met een stem naar rato van hun grondbezit daar toestemming voor zouden geven’.

Hoe openbaar het polderbestuur van Mastenbroek was blijk wel uit de financiële belangen van de bestuurders. Heyman Vriese vertegenwoordigde daarin Kampen (1660-1671), hij leende de polder 4000 gulden. Claes Cotges bestuurder namens Hasselt (1660-1687) waar hij burgemeester was, leende de polder 1000 gulden. De schout van de polder Bernard Holt leende de polder 3500 gulden en de stadssecretaris van Kampen met de familienaam Holt leende de polder 3000 gulden. Een met de familie Holt verzwagerde familie Crans ene Roelof leende met de functie van Stadskameraar (met 10,5 morgen land in de polder) leende de polder 4000 gulden (bron Archief van polder Mastenbroek, 1364-1807. Dit slechts een opsomming van de lenende bestuurders. Ook andere families (Golts, Waterham en Keiser) die via het Stadsbestuur van Kampen bij de polder betrokken waren leende aan de polder veel geld.

De polder Mastenbroek was feitelijk een investeringsvehikel! Een private onderneming!

Zelfs een aannemingsbedrijf was bij het bestuur betrokken zoals dat van Jan en Rijk ten Apel (1647-1687) en deden gewoon de advisering en de technische uitvoering van het waterbeheer!

De behoeft aan geld en de beschikbaarheid bepaalde in hoge mate samen met het grondbezit in de polder Mastenbroek wie betrokken was bij het bestuur. Zij beheerden feitelijk hun eigen geld.

Toen de Ridderschap inzage probeerde te krijgen in des polders-financiën (1767) moest er een deductie van de stadhouder aan te pas komen om enige openheid te bekomen. In die tijd werd langzaam maar zeker het private bestuursprincipe door burgers met minder bezittingen en door bestuurders met verlichtingsideeën bekritiseerd. Na de zware overstromingsramp van 1776 waar het dijkleger werd opgeroepen tot de bijstandsplicht en de vele protesten werd langzaam maar zeker de participatie van het ‘gewone’ volk (de kleine grondeigenaren) en door de revolutie afgedwongen.

Langzaam kregen de private waterschappen meer het karakter van een overheid.

De komst van de landelijke waterstaat, in de tweede helft van de achttiende eeuw, was het start punt van de geleidelijke ondergang van de Republiek. De vorming van de eenheidsstaat der Nederlanden in 1796, was het einde van de soevereine gewesten en alsdan een belangrijke verandering van de positie van de waterschappen.

De toepassing van de beginselen van gelijkheid en vrijheid op de van standsbeginselen doortrokken organisaties bepekte zich op voorhand tot uiterlijkheden. Meer tot veranderingen in personen dan tot herziening van het stelsel. Deze persoonlijke wisselingen veranderde de bovenlaag in de hiërarchie van de waterschappen. In de dorpen en landelijke gemeenschappen ontbraken de ijverige ‘gildeachtige’ patriottische landeigenaren, die de basis vormde waaruit de waterschapbesturen volgens de patriottische beginselen van die tij gevormd hadden moeten worden. Bij sommige overkoepelende waterschappen werden hervormingen wel beproefd, maar het bleef bij wat papieren exercities! De waterschappen waren bestuurlijk weerbarstig, de Franse bestuurspraktijk paste hier niet op. Ook viel de enkele wel met een patriottische geest bezielde bestuurders als snel terug op de gedragslijnen van het de meer aristocratische voorgangers.

Ik zou zeggen: de zegenrijke invloed van krachtige werkende tradities. Deze persoonsfactoren leidde uiteindelijk tot het behoud van de positie van de waterschappen in de nieuwgevormde éénheidstaat!

Wat zeker ook meespeelde was de rol en persoonlijkheid van Christiaan Brunings, de eerste directeur-generaal van Rijkswaterstaat. Hij was toen reeds lange tijd opziener van het Hoogheemraadschap Rijnland en daarmee blijvend verbonden door zijn ambtswoning op Zwanenburg. Zonder Rijnland en Zwanenburg zou hij niet zijn wie hij was! Voor hem was het logisch dat zijn positie bij Rijkswaterstaat niet zou leidden tot veranderingen in de positie van de waterschappen. Na zijn vertrek volgde zijn leerling F.W. Conrad hem in beide functies op.

Koning Lodewijk begon wel met een hervorming van de waterstaat. Er kwamen echte algemene waterstaatwetten. Er kwam een soort van bovenbouw van ringcommissies over de waterschappen. Deze ondervonden veel verzet van de waterschappen en werden snel na de omwenteling in 1818 opgeheven. De waterschapstructuren bleven ook, middels een organiek decreet, ook in stand na de inlijving bij Frankrijk (1810). Wel werden de bevoegdheden der waterschappen beknot. Maar dat werd door Koning Willem I teruggedraaid. Het werden weer conservatieve iet wat saaie bestuursorganen. In de ogen van Koning Willem I leende deze zich ook slecht voor politieke romantisering, het waterbeheer was dan ook een zakelijke aangelegenheid met een beperkte kring van opgaven, tot waarvan vervulling weinig fantasie en veel technische kennis vereist.

Het wordt tijd dat ook Nederlandse politici voor hun falen aangeklaagd kunnen worden. Zeker als het falen betrekking heeft over de zorg voor zoiets als water een levensvoorwaarde. Voldoende goed en betrouwbaar drinkwater en water voor de landbouw en vaarwegen. De primaire basis van ons bestaan. Waarom werd de inhoud van onderstaande publicaties grotendeels genegeerd? Het antwoord is: Korte termijn denken en GELD. De angst de burger uit te moeten leggen dat, denken aan de toekomst en aan de zorg voor het nageslacht, helaas geld kost.

Boeken als “De toekomstige drinkwatervoorziening van Nederland” een rapport van de centrale commissie voor drinkwatervoorziening 1965. Maar ook het boekje van Ir P. Stoter “zoet water voor de Delta een groeiend probleem” uit 1973. Maar zeker ook “Waterbeleid voor de 21e eeuw van de commissie Tielrooy (2001). Maar ook de nota “De waterhuishouding van Nederland samengesteld door Rijkswaterstaat in 1968 had politiek tot beleid moeten leiden!

Het grotendeels negeren van al dit deze adviezen zijn in mijn ogen een falen op basis van wanbeleid. Ze (de politici) zouden beter moeten weten! Hef hun onschendbaarheid maar op!

Is mijn frustratie nieuw en gebaseerd op de huidige droogte? NEE. Al in 2018 schreef ik er over.

https://onswater.com/2018/08/over-water-148-ze-wisten-het-en-deden-niets/

Ze wisten het en deden niets!! Voor mij een vervolgbaar falen. Ik wil ‘Wir haben es nicht gewußt’ in het Nederlands niet horen! Want ze hadden het kunnen weten als ze de stukken van wetenschappers en betrokken ingenieurs maar serieuzer hadden genomen dan de korte termijn verkiezingsresultaten.

Besturen zou moeten zijn, verantwoordelijkheid nemen en dragen!

Op mijn eerdere artikel met deze titel heb ik veel commentaar gekregen. Ik vind oprecht dat het tijd wordt dat ook Nederlandse politici voor hun falen aangeklaagd kunnen worden. Zeker als het falen betrekking heeft over de zorg voor zoiets als water, een levensvoorwaarde.

We leven in “De Sorry-democratie” (1998), de titel van een boekwerk van Ed van Thijn c.a.

Boeken als “De toekomstige drinkwatervoorziening van Nederland” een rapport van de centrale commissie voor drinkwatervoorziening 1965. Maar ook het boekje van Ir P. Stoter “zoet water voor de Delta een groeiend probleem” uit 1973. En het “Waterbeleid voor de 21e eeuw van de commissie Tielrooy (2001). Maar ook de nota “De waterhuishouding van Nederland” samengesteld door Rijkswaterstaat in 1968 hadden tot beleid moeten leiden!

Voor mij is de focus op geld en lage belastingen, en daardoor geen beleid, een systematisch ondermijning van Neerlands toekomst. Kijk naar de bouwers van ons land. Zonder Lely’s werk als ingenieur en minister had ons heden er anders uitgezien. Bestuurders als hij kozen niet voor de korte termijn.

Besef eens wat slecht beleid feitelijk in de loop der jaren kost. Waarbij het niet alleen over het waterbeheer gaat. Zoals de economische kosten van te zuinige brugaanleg (de Merwedebrug). Ze konden het wel want de brugdelen van de oude Moerdijkbrug doen 90 jaar na hun bouw nog steeds dienst. 6 delen bij Geertruidenberg over de Maas en ook een aantal delen bij Spijkenisse!

Ik ben geen klimaat ontkenner want de 30 jaargemiddelden van de afgelopen 100 jaar zijn duidelijk. Tegelijkertijd zijn de huidige ‘klimmaatextremen’ geen klimaat extremen maar variaties in het klimaat, lees eens de “Duizend jaar weer, wind en water in de lage landen” 8 delen van de hand van J. Buisman. Besef eens dat de droogte van nu voor ons bijzonder lijkt maar de droogteperiode van 1920/21 duurde 16 maanden!!!! De droogte van nu en de economische gevolgen zijn groot. MEN HAD HET KUNNEN WETEN! Dit soort droge periodes zijn van alle tijden en de kansen daarop worden door de klimaatveranderingen nog groter.

Het grotendeels negeren van al de voornoemde ambtelijke adviezen zijn in mijn ogen een falen op basis van wanbeleid. Ze (de politici) zouden beter moeten weten! Sorry zeggen is niet voldoende, vertrekken ook niet. Het wordt tijd, zeker gezien de economische schades, dat de rechter hier eens naar gaat kijken. Als is het maar om de koninklijke onderscheidingen eens in te gaan vorderen. Want de bestuurders die niet vooruitkijken maar vooral oog bleken te hebben gehad voor hun electoraat hebben gefaald terwijl ze beter hadden kunnen weten. Is dat een ambtsmisdrijf? Voor mij wel! Maar over misdrijven gaan, in een rechtstaat, rechters. Maar bestuurders zijn feitelijk, na hun afscheid wel of niet op eigen initiatief, onschendbaar.

Omstreeks een vijfde van de provincie was ondergelopen! Veel huizen stonden in het water! Circa 8000 mensen werden geëvacueerd! De schade bedroeg ruim 250 miljoen gulden! Formeel is was geen overstroming. Maar wateroverlast. Omdat er geen primaire dijken waren doorgebroken maar slechts wat secundaire dijken waren overstroomd.

Er is veel gebouwd op plekken die niet beschermd zijn. Zoals woningen, bedrijfspanden, industrieën, zelfs een rioolwaterzuiveringsinstallatie en een ziekenhuis. En een woonwijk zoals Den Ekkert bij Herten, dat circa 2 meter onder de norm ligt en dus blank stond.

Allemaal het gevoel van ‘zorgeloosheid’ of onkunde van de gekozen bestuurders. De Limburgers wilden gewoon geld en hun schade vergoed! Ze waren de waterproblemen zat.

Als gevolg van de wateroverlast 1993 publiceerde de Commissie Boertien 1994 “Onderzoek watersnood Maas”. Inclusief het voorstel de Maas over een lengte van 180 kilometer te verbreden, te verdiepen en 60 kilometer te bedijken en kades te bouwen.

Het is goed ons te allertijden bewust te zijn van wat ons bedreigd en het belang van veilige dijken.

Voor waterschapbestuurders van nu is de kwaliteitszorg, binnen het waterbeheer, een vanzelfsprekende zaak maar dat was niet altijd zo.

De eerste stappen tot die zorg werden gezet naar aanleiding van een advies van de Vergadering van Geneeskundige Inspecteurs in 1873. Het toenmalige kabinet-Heemskerk (1874-1877) ging ermee aan de slag hetgeen in 1875 leidde tot de Hinderwet. Feitelijk de eerste Nederlandse wet met als doel iet aan ‘hinder’ door verontreinigingen te doen. Feitelijk was de wet een vergunningenstelsel opgenomen voor de oprichting van inrichtingen die schade, gevaar of hinder konden opleveren. De wet was ook bedoeld om waterverontreiniging door de industrie tegen te gaan.

In de praktijk werkte de wet op dat punt niet of nauwelijks. In 1903 volgde een ‘ontwerp van Wet Houdende Voorzieningen tegen hinderlijke of schadelijke waterverontreiniging. De Kern van die wet was, dat Gedeputeerde Staten wettelijke bepalingen moesten gaan voorschrijven voor de lozing van afvalwater, vooral als dat aantoonbaar schadelijke gevolgen had voor de volksgezondheid. Nog voor de behandeling in de Kamer trok de minister het voorstel terug. Er tekende zich een Kamermeerderheid af die tegen de wet zou stemmen. Het wachten was op een nieuwe Hinderwet (1896) _

In 1909 werd de Nederlandse Vereniging tegen Water-, Bodem en luchtverontreiniging opgericht. De weg was lang! In 1919 kwamen zij met een initiatiefvoorstel voor een Wet tegen Waterverontreiniging. Ver dan een presentatie kwam het niet. Uit gezien werd naar een herziening van Hinderwet en de uit 1913 stammende Riolenwet.

In 1919 werd het Rijksinstituut voor Zuivering van Afvalwater opgericht. Langzaam ontstond de gedachte dat er aan de circa 30 kilo ontlasting en 400 liter urine per persoon echt iets gedaan zou moeten worden. Gemeenten en provincies begonnen ‘iets’ aan dat probleem te doen. Hier en daar werden weinig effectieve bezinkinstallaties gebouwd. In 1914 werd de ‘actief-slibmethode’ ontwikkeld.

Maar de weg naar de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater (1970) was nog lang. Op het moment van inwerkingtreding kende Nederland slechts elf rioolwaterzuiveringsinstallaties volgens de actief-slibmethode. Er waren nog zelfs veel gebieden niet aangesloten op een rioolnet.

In 1953 had Dr. Ir. Aale Pasveer (1909-2001) wel zijn vinding (de Pasveersloot) gepresenteerd die in de jaren vijftig en zestig langzamerhand het land veroverde. Er werd een begin gemaakt. Na 1970 werd de zuiveringstaak geleidelijk door de waterschappen overgenomen van gemeente en provincies en werd eens start gemaakt met de zuiveringsschappen, waar het Hoogheemraadschap West-Brabant er één van was.

Rond 1850 waren er circa 5000 waterschappen, Rond 1950 nog circa 2500. In 1981 nog 283. In 2003 minder dan 50 en nu 21.

In de jaren zeventig verscheen het Diepdelvers-rapport daarin verwerkte de Studiecommissie Waterschappen de Nederlandse bestuursgeschiedenis. Het rapport droeg de titel “Het waterschap en zijn toekomst” (1974). Dit rapport was de aanzet tot een grote bestuurlijke reorganisatie waarbij het aantal waterschappen drastisch werd geminimaliseerd en hun taken aangepast.

Het aantal waterschappen verminderde in korte tijd enorm. In Zuid-Holland verdwenen in die jaren 429 waterschappen, in Friesland 137, en in Noord-Holland en Utrecht in iedere provincie 110.

Ook de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (WVO) uit 1970, betekende een hele verandering plotseling kwam er een taak bij en ontstonden er zuiveringsschappen die vele inliggende (kwantiteit) waterschappen kenden. Ook kenden we al vele jaren overkoepelende waterschappen voor het dijk beheer. Zoals Hoogheemraadschap De Brabantse Bandijk (het bijgevoegde plaatje was het wapen).

Het waterschap Brabantse Delta kent ook een meer dan 230 rechtsvoorgangers. Bekijk ze eens!

Zelf denk ik dat de opschaling qua kwantiteitsbeleid te ver is doorgeslagen en lokale kennis verloren is gegaan. Terwijl voor een effectieve aanpak van de (toekomstige) verdrogingsproblematiek juist die lokale kennis heel belangrijk zou kunnen zijn bij het op detailniveau vasthouden van water.

Het Zee-onzijdigheid verdrag van 1907, beter bekend als de Dertiende Haagse Conventie, is een internationaal verdrag dat de rechten en plichten vastlegt van neutrale staten en oorlogvoerende partijen tijdens maritieme conflicten. Het werd afgesloten tijdens de Tweede Haagse Vredesconferentie en trad in werking in 1910.

Zouden de USA, Iran, Israël en Oman weten van het bestaan van de Dertiende Haagse Conventie van 1907? Het is een van de belangrijkste pijlers van het moderne humanitair oorlogsrecht. Het verdrag is op 18 oktober 1907 in Den Haag ondertekend door de gevolmachtigden van maar liefst 44 deelnemende landen en rijken tijdens de Tweede Haagse Vredesconferentie.

Belangrijke handtekeningen die toen zijn geplaatst, waren afkomstig van grote mogendheden, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, de Verenigde Staten, Frankrijk, Rusland en Nederland (toen nog ‘groot’ vanwege de kolonie Nederlands-Indië).

Kunnen we Trump, Netanyahu en de regeringsleiders van Iran en Oman niet even een kopietje sturen? Of zaten hun geesten alvast afgedaald uit het ‘hiervoormaals’ al op de het balkon tijdens de Dertiende Haagse Conventie?

The Convention on the Neutrality of the Sea of 1907, better known as the Thirteenth Hague Convention, is an international treaty that establishes the rights and obligations of neutral states and belligerent parties during maritime conflicts. It was concluded during the Second Hague Peace Conference and entered into force in 1910.

Would the USA, Iran, Israel, and Oman know of the existence of the Thirteenth Hague Convention of 1907? It is one of the most important pillars of modern humanitarian international law. The treaty was signed in The Hague on October 18, 1907, by the plenipotentiaries of no fewer than 44 participating countries and empires during the Second Hague Peace Conference. Important signatures placed at the time came from major powers, including the United Kingdom, Germany, the United States, France, Russia, and the Netherlands (then still ‘great’ due to the colony of the Dutch East Indies).

Can’t we just send a copy to Trump, Netanyahu, and the government leaders of Iran and Oman? Or were spirits already sitting on the balcony during the Thirteenth Hague Convention, having already descended from the ‘pre-existence’?

In 1883 werd besloten de Maas en de Waal van elkaar te scheiden en de Maasmonding te verleggen. De waterhuishouding van het rivierengebied zou daardoor verbeteren. Maar zoals gebruikelijk waren er ook gebieden die juist meer problemen zouden krijgen door de plannen. Dat waren bijvoorbeeld de laag gelegen gebieden langs de Donge. Voor die gebieden moest een oplossing worden gevonden.

De oplossing was een 32-tal elektrische gemaaltjes die centraal gevoed werden door een elektrische centrale van het waterschap nabij de Willemsbrug. Het geheel werd door 4 mannen al rondreizend beheerd vanuit een centrale post. Dit was voor het eerst in Nederland dat het waterbeheer zo werd ingericht.

De 32 gemalen werden in 1900 in bedrijf genomen. En zouden tot circa 1950 functioneren. Daarna werden de polders deels samengevoegd en namen zeven grotere elektrische gemalen het over.

Na een nieuwe herinrichting van het gebied werd de bemaling in 1977 overgenomen door slechts één, veel groter, gemaal Keizersveer! Een geschiedenis om trots op te zijn.

In bestuurlijke zin zijn waterschappen enorm veranderd. Toen in 1970 de waterschappen de zuivering/waterkwaliteitstaak erbij kregen waren waterschappen feitelijk ‘boerenrepublieken’ die op weinig aandacht van anderen dan boeren konden rekenen. Met de komst van de organieke Waterschapswet in 1992 (meer dan 140 jaar na gemeente en provincie wetten van Thorbecke) ontstond langzaam maar zeker het besef, bij de andere overheden, van de rol van waterschappen bij het (regionale) waterbeheer. Ook ontstond het groeiende besef van het begrip dat ‘water en bodem’ sturend zouden moeten zijn bij de ruimtelijke ordening, daardoor kwam steeds sterker de gedachte op dat waterbeheer niet bij functionele democratie hoort maar zou moeten vallen onder de algemene democratie.

Stap voor stap is na 1992 de weg ingezet naar opheffing van de waterschappen. Eerst zijn de vele bestuurlijke verschillen in waterschappen verdwenen. Vanaf de tijd van Thorbecke werden de organieke verschillen grotendeels weg gefuseerd. In 1992 waren er nog een paar verschillende over (kwantiteit waterschappen, all-in waterschappen, zuiveringschappen en als rariteit Blija Buitendijks in Friesland. Nu is er nog maar één soort waterschap, all-in waterschappen.

Tot 2008 waren de verkiezingen van de waterschappen een gebaseerd op een personenstelsel. Geen partijen stonden op een stembiljetten maar individuele personen. In 2008 werden de eerste waterschapverkiezingen gehouden op basis van het lijstenstelsel en deden politieke partijen hun intrede. Niet meer de kwaliteiten van de individuele kandidaten waren bepalend voor de keuze van de kiezer maar het programma van de partijen! De waterschappens verkiezingen gingen al snel parallel lopen met de Statenverkiezingen. Nog een stap richting de algemene democratie. De algemene belangen werden bij de keuze van de kiezer belangrijker dan de waterbelangen. Voor zover de kiezer zich die al realiseerde!

De uitholling is stapsgewijs verdergegaan in het terugdringen van ‘het belang, betaling, zeggenschap’ o.a. met het verdwijnen van de categorie “bedrijfsgebouwd”. Langzaam komt de eindfase inzicht. De opheffing van de waterschappen als aparte overheid.

Vanaf 1993 zit ik, toen als verdwaalde stedeling, in waterschapsbesturen. Ik heb het zien veranderen en niet ten goede. De boerenrepublieken van toen waren meer gericht op het algemene waterbelang dan de waterschappen van nu. De goed opgeleide boeren bestuurders van toen beseffen bijna allemaal dat ze de bestuursfunctie niet alleen beklede voor het ‘boerenbelang’. De boeren van nu in de categorie ongebouwd of in de fractie van de BBB en de boeren in andere fracties gaan nu bijna uitsluitend voor de boerenbelangen. Ze zijn echte belangenbehartigers! Het is nu formeel aan de categorie ingezetenen (de partijen) om het echte algemene belang te vertegenwoordigers.

Maar wat mij echt pijn doet is de enorme achteruitgang in de kwaliteit van de bestuurders (de gekozenen). Het zijn politici, vaak zonder specifieke kennis van zaken. Soms zijn jaren nodig om heb enige basiskennis van de taken van waterschappen bij te brengen. De deskundigheid en de passie zijn grotendeels verdwenen.

Vele jaren was ik ervan overtuigd dat het voortbestaan van waterschappen noodzakelijk was voor goede waterstaatszorg. Nu denk ik anders. Nu gaan de discussies in de vergaderingen vooral over geld en tarieven in plaats over wat nodig is.

In mijn hoofd klinkt dan ook keer op keer de woorden van Dr. Ir. C. Lely: “Het geldt hier niet het opmaken van een winst- en verliesrekening, het is hier een kwestie van noodzakelijkheid, van overwegend landsbelang…”

Nu pleit ik er voor de waterschappen als aparte werkeenheden onder te brengen bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Hoe verder weg van de politiek hoe beter. De waterschappolitiek lijkt steeds meer over geld te gaan in plaats van de echte waterbelangen; veilige dijken en de zoetwatervoorzieningen voor boeren, burgers en bedrijven.

De bestuurlijke waterparadox is dat sinds de invoering van de Waterschapswet in 1992, ook toen werd de kreet “water en bodem sturend” al gebruikt, de waterschappen van een functionele democratie steeds meer richting een algemeen democratie zijn afgedreven en de formele tijdbesteding van de Dagelijks Bestuurders/Heemraden is toegenomen van gemiddeld 20 % naar 80 %. Hun salaris is exclusief de inflatiestijgingen verviervoudigd! En de eens op basis van hun persoonlijke kwaliteiten verkozenen zijn nu, zonder specifieke kennis van het waterbeheer, op partij basis gekozenen geworden.